मोठी बातमी! इराणची अखेर माघार; स्ट्रीट ऑफ होर्मूज जागतिक व्यापारासाठी पुन्हा ओपन

टाइम्स ९ मराठी -न्यूज नेटवर्क

गेल्या अनेक महिन्यांपासून मध्य पूर्वेत धगधगत असलेल्या युद्धाच्या ज्वाळा काहीशा शांत होण्याचे संकेत मिळत आहेत. जागतिक अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम करणाऱ्या आणि युद्धाचा मुख्य केंद्रबिंदू ठरलेल्या ‘स्ट्रीट ऑफ होर्मूज’ (होर्मुझची खाडी) संदर्भात इराणने मोठी माघार घेतली आहे. इराणने होर्मुझची खाडी पुन्हा एकदा जागतिक जहाजांच्या वाहतुकीसाठी आणि तेलाच्या व्यापारासाठी खुली करण्याची घोषणा केली आहे.

ही बातमी अशा वेळी आली आहे जेव्हा संपूर्ण जगाचे लक्ष या क्षेत्राकडे लागले होते. इराण आणि पाश्चात्य देशांमधील, विशेषतः अमेरिका आणि युरोपियन युनियनमधील वाढत्या तणावामुळे होर्मुझची खाडी बंद होण्याची भीती व्यक्त केली जात होती. जर ही खाडी बंद झाली असती, तर जागतिक तेल बाजारात मोठी टंचाई निर्माण झाली असती आणि भारतासह अनेक देशांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसला असता.

नेमका काय आहे हा वाद?

होर्मुझची खाडी हा जगातील सर्वात महत्त्वाचा तेल वाहतूक मार्ग आहे. पर्शियन आखाताला ओमानच्या आखाताशी जोडणारा हा अरुंद समुद्री मार्ग आहे. जगातील एकूण तेल वाहतुकीपैकी एक तृतीयांश वाहतूक याच मार्गाने होते. या खाडीवर इराणचे भौगोलिक नियंत्रण आहे.

इराणवर लादलेले निर्बंध, आण्विक करारावरून झालेला वाद आणि अलीकडच्या काळात अमेरिकन आणि युरोपियन जहाजांवर झालेले कथित हल्ले, यामुळे तणाव सर्वोच्च पातळीवर पोहोचला होता. इराणने धमकी दिली होती की, जर त्यांच्यावर आणखी निर्बंध लादले गेले किंवा हल्ला झाला, तर ते होर्मुझची खाडी बंद करतील.

इराणने माघार का घेतली?

विश्लेषकांच्या मते, इराणने घेतलेल्या या माघारीमागे अनेक कारणे असू शकतात:
१. जागतिक दबाव: संयुक्त राष्ट्र संघ (UN), चीन, रशिया आणि अगदी भारतानेही या क्षेत्रात शांतता राखण्याचे आवाहन केले होते. होर्मुझ खाडी बंद झाल्यास भारताच्या तेल आयातीवर ८०% पेक्षा जास्त परिणाम झाला असता.

२. आर्थिक निर्बंध: इराणवर आधीच अनेक आर्थिक निर्बंध आहेत. जर त्यांनी खाडी बंद केली असती, तर त्यांच्यावर आणखी कडक निर्बंध लादले गेले असते, ज्यामुळे त्यांची आधीच कमकुवत झालेली अर्थव्यवस्था पूर्णपणे कोलमडली असती.

३. युरोपियन युनियन आणि अमेरिकेची कूटनीति: असे मानले जात आहे की, पाश्चात्य देशांनी पडद्यामागे इराणशी चर्चा केली आहे. त्यांना काही अटींवर सवलत देण्याचे आश्वासन दिले असू शकते, ज्याच्या बदल्यात इराणने हा मार्ग खुला ठेवण्यास संमती दिली.

या निर्णयाचा भारतावर काय परिणाम होईल?

हा निर्णय भारतासाठी अतिशय दिलासादायक आहे. भारताची बहुतांश कच्च्या तेलाची आयात याच मार्गाने होते. जर होर्मुझची खाडी बंद झाली असती, तर भारताला इतर देशांतून तेल आयात करावे लागले असते, जे अधिक महाग पडले असते. यामुळे भारतात पेट्रोल आणि डिझेलचे दर गगनाला भिडले असते आणि महागाई वाढली असती. आता हा मार्ग खुला झाल्यामुळे तेलाचा पुरवठा सुरळीत राहील आणि इंधनाच्या दरात स्थिरता येण्याची शक्यता आहे.

पुढील दिशा काय?

जरी इराणने सध्या माघार घेतली असली तरी, मध्य पूर्वेतील तणाव पूर्णपणे निवालेला नाही. इराण आणि इस्रायलमधील संबंध अजूनही तणावपूर्ण आहेत. तसेच अमेरिका आणि इराणमधील आण्विक कराराचा मुद्दा अजूनही सुटलेला नाही. त्यामुळे भविष्यात पुन्हा एकदा तणाव वाढण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

जागतिक समुदायाने आता हा तणाव कायमचा कसा कमी करता येईल आणि या महत्त्वाच्या समुद्री मार्गाची सुरक्षितता कशी सुनिश्चित करता येईल, यावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे. सध्या तरी, इराणच्या या निर्णयामुळे जागतिक बाजाराला मोठा दिलासा मिळाला आहे.